Skip to main content

Dolende Dertigers: quarterlifecrisis rukt op

Je hebt een prima baan, een mooi huis, een leuke partner - en toch knaagt er iets. Vroeger heette dat een midlifecrisis. Nu slaat het toe bij dertigers.

Ze zijn rond de dertig. Ze hebben een uitstekende opleiding, een prima baan, een auto van de zaak, een eigen huis, vaak een vaste partner, soms ook kinderen. En dan ineens slaat het toe, een beklemmend gevoel of dit nu alles is. Waar het naartoe leidt. Of het allemaal wel zinvol is. Of het niet anders moet.

De levensvragen vliegen ze ineens om de oren en veroorzaken een overweldigende identiteitscrisis. Het wordt het dertigersdilemma genoemd en is de naar voren geschoven midlifecrisis van deze generatie. Het fenomeen is geen modegril en neemt explosief toe.

Altijd onderweg
'Ik was systeembeheerder, zat in een mum van tijd in een senior functie als "troubleshooter"', vertelt Boris Sondagh. Hij is 30 jaar en woont met zijn gezin op een dijkje onder de rook van Rotterdam. 'De ene dag was ik in Amsterdam, de volgende in Maastricht. Met mijn laeseauto, gsm en laptop van de zaak, altijd onderweg. Na twee jaar begon het te knagen. Je doet je ding, krijgt je salaris aan het eind van de maand, maar ik had niet het gevoel dat ik iets wezenlijks deed. Inmiddels had ik een vrouw en twee kinderen, die ik nauwelijks zag. Ik dacht: is dit het?'

Sondagh kreeg een jaar of vier geleden last van het dertigersdilemma, ook wel dertigersdip en dertigerscrisis genoemd, of naar Amerikaans voorbeeld, quarterlifecrisis. Het slaat voornamelijk toe onder hoger opgeleiden, twee tot vijf jaar nadat ze enthousiast aan hun eerste echte baan zijn begonnen, als ze pakweg tussen de 25 en 35 jaar zijn.

Nu of nooit
Ze beginnen te twijfelen over de opleiding die ze hebben gevolgd, of het carrièrepad dat ze hebben gekozen of waar ze onbedoeld op terecht zijn gekomen. Ze maken zich zorgen over de schijnbaar onophoudelijke hoeveelheid nieuwe keuzes die ze moeten maken. Ze worden zich ervan bewust dat hun verantwoordelijkheden toenemen. Ze voelen zich ongemakkelijk door de verwachtingspatronen van vrienden, familie en collega's. Ze beseffen dat het 'nu-of-nooit'-moment nadert om een gezin te stichten.

De 'lichte' gevallen komen er zelf of met behulp van anderen uit. De 'zware' eindigen nogal eens met een burn-out. Velen vinden het moeilijk erover te praten. Onder dertigers heerst een taboe om te bekennen dat het leven een beetje kan tegenvallen.

Bekaf of een griepje?
De afgelopen jaren is ook bij het bedrijf ConQuaestor in Utrecht het aantal medewerkers dat kampt met het dertigersdilemma toegenomen. Er werken ongeveer vijfhonderd financieel specialisten, consultants en interim-managers. Een groot deel van de populatie valt in de risicogroep. De gemiddelde leeftijd is namelijk 32 jaar.

Personeelszaken weet inmiddels dat er iets wringt als iemand zich meerdere keren een paar daagjes ziek meldt. Als het om een griepje lijkt te gaan, laten ze het er maar even bij. Maar zodra er teksten vallen als 'ik ben bekaf' of 'ik moet echt bijslapen', gaan de alarmbellen rinkelen. ConQuaestor heeft zelfs speciale trainingen voor managers, opdat zij de dip leren zien aankomen, of liever nog, voorkomen.

Verwende nesten
Bij de huidige arbeidsmarkt nemen werkgevers in de 'krappe' sectoren het dertigersdilemma heel serieus. Het is in hun eigen belang om voor goede krachten oplossingen te vinden. Psychologe Nienke Wijnants is het ermee eens dat het dertigersdilemma een conjunctureel gevoelig verschijnsel is. 'Het is een luxeprobleem. Als er immers geen banen zijn, heb je wel iets beters te doen dan je zorgen maken over de zin van het leven.'

'Critici zeggen dat het een modegril is en dat we met een generatie verwende nesten te maken hebben. Dat levensvragen hebben niet nieuw is, en keuzes moeten maken evenmin. Allemaal waar. Maar wel nieuw en exclusief voor deze groep dertigers is dat, anders dan vroeger, alle belangrijke beslissingen in het leven tegelijk komen en de keuzemogelijkheden tegelijk nagenoeg onbeperkt zijn. De druk om de juiste keuzes te maken is heel groot. Het is een heftige levensfase geworden.'

Hoe overleef ik mijn quarterlifecrisis?

Wijnants geldt als de expert sinds ze er als eerste in Nederland wetenschappelijk mee aan de slag ging. Haar interesse werd gewekt toen ze in eigen kring merkte dat zo te zien succesvolle, gelukkige dertigers die 'het' allemaal hadden, in privégesprekken juist neerslachtig en vertwijfeld waren. 'Iedereen deed naar buiten toe juichend: kijk mij eens met mijn salaris en dure auto voor de deur. Niemand wilde voor elkaar onderdoen, en al helemaal niet bekennen dat de twijfel onderhuids knaagde.'

De psychologe begon haar onderzoek naar het al dan niet bestaan van een soort vervroegde midlifecrisis bij dertigers met een speurtocht naar literatuur. In Nederland vond ze niets. In Amerika stuitte ze op de term quarterlifecrisis, bedacht door de psychologen Abby Wilner en Alexandra Robbins, die er in 1997 het eerste boek over publiceerden. Diverse boeken van verschillende auteurs volgden, inclusief zelfhulpgidsen in de trant van 'Hoe overleef ik mijn quarterlifecrisis?'

Recht op luxe

Hoewel de term inmiddels ook in Nederland ingeburgerd raakt, hanteert Wijnants liever het woord dertigersdilemma voor wat zij onderzoekt. De leeftijd waarop Amerikanen afstuderen, een vaste baan krijgen en trouwen, ligt lager dan in Nederland. 'De quarterlifecrisis komt in de VS voor bij begin-twintigers. Maar ze worstelen wel met een aantal vergelijkbare problemen, met name die van de keuzes. Ik zeg ook liever niet dertigersdip of -crisis, want het is heus niet altijd een drama.'

In 2002 ondervroeg Nienke Wijnants 1262 eind-twintigers en begin-dertigers naar hun gemoedstoestand. Bijna driekwart zei 'min of meer' last te hebben van een dertigersdilemma en evenzovelen zeiden keuzes maken moeilijk te vinden. Sinds 2004 doet ze er promotieonderzoek naar. 'Ik merk dat dertigers blij zijn dat het serieus wordt genomen.'

Het is dan ook niet echt hun schuld dat het zo loopt. Ze zijn opgegroeid in een welvaartsmaatschappij. Luxe en comfort zijn heel gewoon en ook iets waar je recht op hebt. Ze zijn mondig. Bij hun eerste sollicitatie onderhandelen ze zonder schroom over het salaris. Een mobieltje van de zaak hoort er vanzelfsprekend bij, een auto eigenlijk ook, vinden ze.

Explosieve stijging

'Ze zijn door hun ouders sterk aangemoedigd om bewust en zelfstandig in het leven te staan, hun eigen keuzes te maken en hun eigen geluk te scheppen. Alles kan, als je maar wilt. Dus willen ze ook alles: een goede baan én een mooie auto én een opwindende partner én een rijk sociaal leven én de laatste films zien én verre reizen maken én een eigen huis. Ze zijn druk, druk, druk', legt Linda Houthoff, algemeen directeur van Houthoff Trainingen en Coaching in Rijswijk, uit.

Ze heeft het aantal 'gevallen' van rond de dertig ('vroeger waren ze meer ergens in de veertig') dat zich voor begeleiding bij haar bedrijf meldt de laatste maanden 'explosief' zien stijgen. Ongeveer de helft komt uit zichzelf, de andere helft wordt gestuurd door de baas. Houthoff: 'Het is een individualistische generatie die erg hecht aan vrijheid. Zo rond de dertig beginnen ze echter te beseffen dat er meer in de wereld is. Er breekt een rationele fase aan. Het gevoel sluipt in dat ze geleefd worden, niet meer de regisseur van hun eigen leven zijn. En sommigen lopen dan vast. Ze zitten thuis, uitgeblust, en weten het niet meer.'

Knopen doorhakken
Dat in het leven alles mogelijk is, blijkt een mythe, zo ontdekken de dertigers. Ze worden gedwongen na te denken over wie ze zijn en wat ze willen met hun leven. Wijnants vindt dat juist een groot voordeel van het fenomeen: de huidige generatie dertigers leert al vroeg omgaan met existentiële vragen.

Ook Houthoff vindt het niet verkeerd. 'Dertigers zijn jong genoeg om een nieuwe draai aan hun baan en leven te geven. Het vereist wel moed om knopen door te hakken. Er wordt hier wel eens een traantje gelaten. Er zijn erbij die het roer radicaal omgooien. Ik waarschuw alle opdrachtgevers die mensen in zo'n crisis naar mij toe sturen dat de talentrijke jongeman of -vrouw aan het eind van de rit kan besluiten bij de werkgever op te stappen.'

Wijnants heeft inmiddels op basis van haar onderzoeksresultaten een coachingsprogramma ontwikkeld om dertigers door deze turbulente levensfase heen te loodsen. 'Geen gebakken lucht. De volgende stap is dat we voor- en nametingen doen. Dat programma moet wetenschappelijk aantoonbaar effect hebben.'

Ze hoopt dat de dertigers die nu goed met hun dilemma's omspringen, er later hun voordeel mee kunnen doen, zodat ze niet ook nog eens tegen een echte midlifecrisis aanlopen. Zo'n ouderwetse, waarbij de 53-jarige baas plotseling gaat windsurfen. Of die 46-jarige manager die zijn echtgenote aan de kant zet voor een jonge blom van in de twintig.